CIEKAWE MIEJSCA
[ A - E ]
Banica (1) - wie¶ w Pa¶mie Magurskim niedaleko Ma³astowa. Dawna osada w³oska wzmiankowana w 1629 r. Zniszczona w czasie wojny posiada dzisiaj zaledwie kilka domów. Opodal wsi znajduje siê pomnik upamiêtniaj±cy zestrzelenie w 1944 r. samolotu Polskich Si³ Zbrojnych.
Banica (2) - wie¶ w dolinie Bia³ej. Osada wo³oska lokowana w 1574 r., dawniej zamieszka³a przez ludno¶æ ³emkowsk± wysiedlon± po wojnie w trakcie akcji "Wis³a", ponownie zasiedlona przez górali z Podhala, którzy kiedy¶ rozwineli tu hodowle owiec. Zabytkowa cerkiew drewniana z XVIII w.
Bartne - wie¶ w dolinie potoku Bartnego u podnó¿a Magury W±tkowskiej. Osada za³o¿ona przez Wo³ochów w XVI w., zamieszka³a przez ludno¶æ ³emkowsk±. Niegdy¶ znany o¶rodek ludowego kamieniarstwa. Zabytki: orginalne chaty ³emkowskie tzw. chy¿e, z których kilka pochodzi z koñca XIX w., cerkiew prawos³awna z pierwszej po³owy XX w., cerkiew greko-katolicka wzniesiona zapewne w XVIII w., gruntownie odrestaurowana w latach 1968-70, posiada wewn±trz ciekawe wyposa¿enie oraz zbiory sztuki cerkiewnej i ludowej. Doj¶cie na szczyt W±tkowej (846 m n.p.m.) - 2 godz. W pobli¿u na zboczu Magury W±tkowskiej rezerwat skalny Kornuty - doj¶cie 1,5 godz. Powy¿ej wschodniego krañca wsi, na zboczu Mareszki znajduje siê schronisko PTTK (bacówka) wybudowane w 1977 r.
Barwinek - wie¶ po³o¿ona w pobli¿u granicznego grzbietu Beskidu Niskiego, u wylotu prze³êczy Dukielskiej za³o¿ona przez Wo³ochów w XVI w. Zniszczona w czasie bitwy o prze³êcz dukielsk± w 1944 r., obecnie odbudowana. Pomnik na mogile 500 ¿ydów rozstrzelanych przez hitlerowców w 1942 r. W pobli¿u rezerwat modrzewia polskiego Modrzyna.
Berest - wie¶ w dolnie Mostysza przy drodze z Grybowa do Krynicy wzmiankowana w XVI w. Zabytkowa cerkiew z XVII w., odnowiona w 1842 r.
Beskidzkie Morskie Oko - ma³ê jeziorko po³o¿one w¶ród lasu i dzikich urwisk osuwiska Szklarki, na stoku Ma¶lanej Góry pod Szymbarkiem. Jeziorko powsta³o w 1913 r. w wyniku ruchów osuwiskowych, jakie kilkakrotnie mia³y tu miejsce od 1784 r., ostatnio w 1974 r. W okolicach jeziorka nienaturalne ukszta³towanie terenu, zwa³owiska ziemi, wype³nione wod± zag³êbienia i strome krawêdzie obrywu siêgaj±ce wysoko¶ci 20 m.
Besko - Wie¶ nad Wis³okiem wymieniana w 1419 r. Zabytki: drewniany ko¶ció³ z XVIII w. z równie star± plebani±, dzwonnic± i lamusem, park podworski z XIX w. i drewniana zabudowa wsi z XIX w. Powy¿ej wsi rzeka Wis³ok przeciskaj±c siê miêdzy pasmami Wzgórz Rymanowskich tworzy g³êboki, pe³en uroku i piêkna skalny w±wóz zw. Jarem Wis³oka. W górnej czê¶ci jaru zapora wodna.
Biecz - miasto (ok. 5 000 mieszkañców) nad rzek± Rop±. Najstarsze z miast Podkarpacia. Przypuszczalnie w IX-X w. powsta³ tu warowny gród, przy którym rozwinê³a siê osada wzmiankowana w pocz±tkach XI w. Prawdopodobnie w drugiej po³. XIII w. Biecz otrzyma³ prawa miejskie. W XIV-XVII w. znany o¶rodek rzemie¶lniczo-handlowy i stolica rozleg³ego okrêgu administracyjnego ziemi bieckiej. Miasto z natury obronnie po³o¿one otacza³y warowne mury i zdobi³y okaza³e budowle. Wojny i klêski ¿ywio³owe, jakie mia³y miejsce w XVIII w. spowodowa³y zanik militarnego i gospodarczego znaczenia Biecza. Biecz chlubi±cy siê bogat± histori± i ciekawymi zabytkami posiada doskonale zachowany ¶redniowieczny uk³ad urbanistyczny z rynikiem i w±skimi uliczkami, otoczony resztkami murów obronnych i baszt. Na zachód od miasta znajduje siê wzgórze zw. Gór± Zamkow± na którym wznosi³ siê niegdy¶ warowny gród, a pó¼niej zamek królewski. Za³o¿ony w stylu gotyckim na rzucie prostok±ta, posiada³ cylindryczn± wie¿ê. Legenda mówi, ¿e by³ zamkiem królowej Jadwigi.
W koñcu XV wieku zburzony przez Kazimierza Jagielloñczyka.
WBieczu przebywali: Marcin Kromer (ok. 1512-89), bp warmiñski, sekretarz 3 królów, historyk, geograf i dyplomata oraz Wac³aw Potocki (1621-96), poeta doby baroku, który w latach 1667-76 pe³ni³ urz±d podstaro¶ciego i sêdziego grodzkiego bieckiego.
Zabytki: ratusz z XIV-XVI w. z wysok± renesansow± wie¿±; renesansowa kamienica Barianów-Rokickich z XVI w, do której przylega XVI w. baszta obronna zw. Radzieck±; kamieniczka zwana domem Kromera z XVI-XVII w., obecnie muzeum regionalne;kamieniczka Chodorów z XV, XVI w.; resztki murów obronnych, baszt i barbakanu pochodz±ce z XIV-XVII w.; gotycka kolegiata z XV, XVI w. posiadaj±ca wewn±trz cenne wyposa¿enie, nagrobki; gotycki budynek dawnego szpitala ubogich z XV w., ko¶ció³ i klasztor Reformatorów z XVII w.; budynek dawnego grodu staro¶ciañskiego z XVI w.; Muzeum Regionalne w Bieczu ul. Kromera 1 (38-250 Biecz, tel. 328); Muzeum Aptekarstwa.
Wiêcej informacji: www.biecz.pl ,
Bielanka - wie¶ w dolinie potoku Bielanka i u podnó¿a Magury Ma³astowskiej, za³o¿ona w XV w. na prawie wo³oskim. Niegdy¶ by³a tu huta szk³a. Do dzi¶ zamieszka³a przez ludno¶æ ³emkowsk±. Zabytkowa cerkiew drewniana z 1773 r. z zachowanym ciekawym wyposa¿eniem wnêtrza, oraz kilka oryginalnych chat ³emkowskich.
Binczarowa - wie¶ po³o¿ona w dolinie Binczarki i u podnó¿a Jaworza i Modynianki. Wie¶ za³o¿ona przez kazimierza Wielkiego w 1365 r. Zabytkowa drewniana cerkiew z 1760 r., du¿y cmentarz z czasów I wojny ¶wiatowej.
Brzezowa - wie¶ siêgaj±ca pocz±tkami XV w. Na po³udnie od wsi na wzniesieniu Walik u stóp Magury W±tkowskiej znajduj± siê ¶lady okaza³ego wczesno¶redniowiecznego grodziska (IX-X w.), powsta³ego prawdopodobnie w okresie istnienia ponadplemiennego pañstwa Wi¶lan.
Bukowica - d³ugi zalesiony grzbiet górski, po³o¿ony miêdzy dolinami rzek Wis³oki i Os³awy. Najwy¿sze szczyty to: Skibice (¯róbañ) 776 m n.p.m., Smokowiska 748 m n.p.m., Tokarnia 777 m n.p.m. Przed³u¿eniem Bukowicy jest grzbiet Kamienia (718 m n.p.m.) siêgaj±cy niemal po Komañcze. Masyw Bukowicy poorany g³êbokimi i krêtymi dolinami potoków, z szergiem bocznych odga³êzieñ i wierzcho³ków, porastaj± dzikie lasy. Odkryty jest jedynie wierzcho³ek Tokarni. Ods³ania siê z t±d widok na obni¿enie Do³ów Jasielsko-Sanockich, szczyty Bieszczadów z wysokim Dzia³em i £opiennikiem oraz graniczne pasmo Beskidu Niskiego z Pasik± (848 m n.p.m.). grzbietem Bukowicy przebiega g³ówny szlak beskidzki (znaki czerwone). doj¶cie na Tokarnie od Woli Piotrowej, znaki ¿ó³te - ok. 2 godz.
Bukowisko - wie¶ po³o¿ona w otoczeniu wzniesieñ Pogórza Bukowskiego i Pasma Bukowicy. Bukowisko wzmiankowane w 1361 r., w XVIII w. otrzyma³o prawa miejskie. Znane by³o z jarmarków i targów byd³em. Zabytkowy ko¶ció³ wzniesiony w 1881 r. Punkt wyj¶cia na Tokarnie (777 m n.p.m.) - ok. 2 godz.
Cergowa - wynios³y i d³ugi grzbiet górski (716 m n.p.m.) wznosz±cy siê nad dolin± Jasio³ki, na p³d. od Dukli, w grupie wzniesieñ Beskidu Dukielskiego. Masyw Cergowej wyró¿nia siê ciekaw±, garbat± sylwetk± i niezwyk³± stromo¶ci± zboczy, które szczególnie od strony pó³nocnej opadaj± niemal pionowo 300 m w dó³. W¶ród skalnych urwisk i rozpadlin znajduje siê kilka bli¿ej niezbadanych jaskiñ. Ca³y masyw pokrywaj± stare lasy. Przez Cergow± prowadzi g³ówny szlak beskidzki. Doj¶cia: od Nowej Wsi szlakiem czerwonym - ok. 2 godz., od Dukli bez znaków przez Cergow± i Zakluczynê - 2.30 godz., od Iwonicza-Zdroju przez Lubatow± znakami czerwonymi - ok. 3.30 godz.
Chyrowa - wie¶ w dolinie potoku Iwielka w Beskidzie Dukielskim, istniej±ca od XIV w. Zabytkowy ko¶ció³ drewniany z XVIII w. (dawna cerkiew)
Diabli kamieñ - grupa ska³ (pomnik przyrody) na zboczu góry Kosma w pa¶mie Magury W±tkowskiej ko³o Folusza. W¶ród lasu dziwacznie ukszta³towane bloki skalne, z których najwiêkszy ma oko³o 10 m wyskoko¶ci. Ska³y zbudowane s± z gruboziarnistego piaskowca magurskiego, poprzedzielane s± g³êbokimi szczelinami, a w ich otoczeniu le¿± porozrzucane g³azy i kamienne p³yty. W okolicznym lesie rosn± cisy. Doj¶cie od Folusza znaki czarne - 30 min.
Dolina ¦mierci - odcinek doliny rzeczki Iwelki po³o¿ony miêdzy masywami Danii (696 m n.p.m.) i Chyrlowej (695 m n.p.m) w rejonie miejscowo¶ci G³ojsce, Iwla i Chyrowa. W koñcem lata 1944 r. w trakcie bitwy o Prze³êcz Dukielsk± wojska rzdzieckie toczy³y tu szczególnie ciê¿kie walki z hitlerowcami, zaciekle broni±cymi s³ynnej "Karpathenfestung". Jeszcze wiele lat po wojnie dolina w rejonie wsi Iwla nosi³a ¶lady wielkiego pobojowiska, które ludno¶æ nazwa³± Dolin± ¦mierci.
Dukla - miasto (ok. 2 000 mieszkañców) w dolinie Jas³owoki w Beskidzie Dukielskim. Miasto za³o¿one w XIV w. na t.z.w "trakcie wêgierskim" wiod±cym z pó³nocy na po³udnie Europy. W XVI w. Dukla by³a wa¿nym o¶rodkiem gospodarczym, znanym szczególnie z handlu winem. W XVIII w. stanowi³a centrum w³o¶ci mo¿nego rodu Mniszchów. Zosta³a zniszczona podczas wojen w 1915 r., a szczególnie w 1944 r. w czasie walk o Prze³êcz Dukielsk±. Po II wojnie ¶wiatowej miasto zosta³o odbudowane.
Zabytki: ko¶ció³ parafialny z XVIII w.; klasztor Bernardynów z XVIII w.; kilka domów mieszkalnych i ratusz z XVIII, XIX w.; otoczony piêknym i rozleg³ym parkiem dawny pa³ac Mniszchów z XVI-XVIII w.(obecnie muzeum historyczne); na skraju miasta pomnik bitwy o Prze³êcz dukielsk± oraz cmentarz ¿o³nierzy radzieckich i czechos³owackich poleg³ych w 1944 r.
Muzeum Historyczne - Pa³ac w Dukli ( Trakt Wêgierski 5a, 38-450 Dukla tel. (013) 431-04-11 w. 85, 237 )
Wiêcej informacji: www.dukla.pl
¯ród³a:
- mapa turystyczna "Beskid Niski i Pogórze" wydana przez PPWK im. Eugeniusza Romera S.A. Warszawa-Wroc³aw, wydanie szóste (materia³y czê¶i tuystycznej - Stanis³aw K³os)
- w³asne
