HISTORIA

    Pierwsi ludzie, trudniący się myśliwstwem i zbieractwem, pojawili się na terenie Beskidu Niskiego w okresie mezolitu. Od czasów rzymskich przez przełęcze karpackie wiodły liczne i uczęszczne traky handlowe wiodące z płn. na płd. Europy, o czym świadczą znalezione w okolicach Biecza, Jasła, Gorlic, Żmigrodu, Grybowa i Wysowej monety cesarza Trajana i Antoniusza Piusa. W okresie wczesnego średniowiecza tereny te były okresowo zasiedlone przez Chorwatów, a w IX wieku Beskid Niski stał się peryferyjną dzielnicą ponadplemiennego państwa Wiślan. Słabo zaludniony stanowił naturalną granicę miedzy państwem polskim, a Węgrami. Od 1031 do 1340 roku linia Wisłoka była granicą między Polską a Rusią, wzdłuż której toczyły się liczne spory o te tereny. Następnie granica ta została przesunięta na wschód po podbiciu Rusi Halickiej przez Kazimierza Wielkiego. W czasie rozbicia dzielnicowego Polski tereny Beskidu Niskiego przechodziły z rąk do rąk, dodatkowo skomplikowane zależnościami rodowymi i materialnymi. Dopiero wiek XIV przyniósł ostateczne przyłączenie ich do Polski.
    Początki osadnictwa sięgają XI wieku, kiedy to z terenów nadwiślańskich - z doliny Dunajca, Białej, Wisłoki zaczeli przybywać pierwsi osadnicy. Początkowo ziemie Beskidu Niskiego, porośnięte dziewiczymi lasami, były w całości własnością króla, a od XI wieku zaczęły się nadania na rzecz klasztorów, biskupstw i świeckich feudałów. Za panowania Kazimierza Wielkiego, gdy zaistniało niebezpieczeństwo że tereny graniczne zostaną zajęte przez obce plemiona rozpoczęła się bardziej aktywna kolonizacja tych obszarów. Pierwsze wsie były lokowane na prawie niemieckim, a ludność która je zasiedlała była przeważnie polska. Od XIII wieku na teren Beskidu Niskiego zaczęły napływać pasterskie ludy pochodzenia bałkańskiego, których migracja przebiegała na północ - wzdłuż łańcucha Karpat. Ludność ta zwana była Wołochami, a pierwsze ich wsie lokowane na prawie wołoskim ( dostosowanym do pasterskiego trybu życia ) powstały w XV wieku. Znaczne nasilenie osadnictwa Wołochów na tereny w głebi gór nastąpiło w XVI w. Wtedy również wiele wsi już lokowanych na prawie niemieckim ponownie lokowano - tym razem na prawie wołoskim. Pod wpływem miejscowej kultury i zwyczai górali polskich i słowackich przybyła na te tereny ludność wołoska, zachowując język ruski, wykształciła swoistą kulturę, która została nazwana łemkowską.
    Okres XVI-XVII w. był okresem dużego rozkwitu gospodarczego regionu, takie miasta jak Biecz, czy Krosno należały do najbogatszych miast w Rzeczypospolitej. Spowodowało to, że tereny Beskidu Niskiego zaczęły być nękane były przez przychodzące z południa bandy węgierskich rabusiów zwanych tołhajami. Nasiliły się w okresie Potopu Szwedzkiego (1655-1660 r.), który zakończył okres dobrobytu i rozpoczął okres najazdów i wojen. Wiele zniszczeń przyniósł też najazd siedmiogrodzkiego księcia Jerzego II Rakoczego w 1657 roku.
    W styczniu 1770 r. najwyższa władza konfederacji barskiej (1768-72 r.) - Generalność ulokowała się w Preszowie i wtedy graniczny pas BN stał się dogodnym terenem dla działań partyzanckich konfederatów barskich. Powstały tu liczne obozy warowne w okolicach Radoszyc, Barwinka, Muszynki, Izb( siedziba legendarnego Kazimierza Puławskiego), Blechnarki, Koniecznej, Czeremchy i największy w Grabiu. Do porozumiewania się między Izbami a Blechnarką wykorzystywano sygnały flagowe ze szczytu Lackowej i stąd pochodzi jej zwyczajowa nazwa "Chorągiewka Puławskiego". Zakończenie działalności partyzantów w tym rejonie nastąpiło w lipcu 1770 roku, kiedy to Rosjanie rozbili obóz konfederatów pod dowódctwem Puławskiego broniący się nad Blechnarką. Po tych wydarzeniach Austria zajęła w ramach "kordonu sanitarnego" jedno milowy pas polskiego terytorium.
    Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772r. tereny BN po obu stronach Karpat weszły w skład państwa austriackiego. Utworzona tu prowincja - Galicja należała do najuboższych w monarchii Habsburgów. W 1846 r. władze austriackie sprowokowały wystąpienia chłopskie przeciw szlachcie i tym samym wykorzystując chłopów stłumiły przygotowywane szlacheckie powstanie narodowe. W roku 1867 cała Galicja dostaje się w austryjacki obszar administracyjny, oraz uzyskuje znaczną autonomię, co owocuje dużym rozwojem gospodarczym i kulturalnym. Najlepsza sytuacja gospodarcza występuje na pograniczu Pogórza i Beskidu Niskiego, gdzie od około 1860 roku zaczęto wydobywać i przerabiać ropę naftową. W Bóbrce koło Krosna w 1854 r. Ignacy Łukasiewicz uruchomił pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej, a Gorlicach (lub Jaśle?) dokonał jako pierwszy na świecie destylacji ropy naftowej. W tym czasie rozbudowano także koleje żelazne, tworząc m.in. linie Tarnów - Nowy Sącz - Muszyna - Plavec, Stróże - Zagórz, Zagórz - Łupków - Medzilaborce (1872), powstają uzdrowiska w Krynicy, Iwoniczu i Rymanowie. Na przełomie XIX i XX wieku rozpoczęła się masowa emigracja zarówno ludności polskiej, słowackiej jak i ruskiej do Europy Zachodniej i obu Ameryk.
    Po wybuchu I wojny światowej pierwsze walki w Beskidzie Niskim rozpoczęły się we wrześniu 1914 r., kiedy to Rosjanie zaatakowali oddziały austro-węgierskie. W wyniku działań wojennych, podczas których zniszczeniu uległo wiele wsi, front ustalił się na lini Ciężkowice - Gorlice - Konieczna - Bardejov.
2 maja 1915 roku armie austro-węgierskie rozpoczęły ofensywę na pozycje wojsk carskich, która zkończyła się całkowitą klęską wojsk rosyjskich. Bitwa ta przeszła do historii jako "bitwa gorlicka" i była największą na froncie wschodnim I wojny światowej. W jej wyniku zginęło około 20 tys. żołnierzy, a 75 tys. zostało rannych. W 1916 r. rozpoczęto budowę cmentarzy wojenych na których spoczywają żołnierze róznych narodowości wchodzących w skład walczących armii. Są one rozrzucowne w rejonach większych potyczek, a ich liczba przekracza 100. W okresie międzywojennym na terenie wschodnim BN nastąpił znaczny wzrost świadomości narodowej ludności ukraińskiej co zaowocowało powstaniem ukraińskich partii i organizacji narodowościowych, a w 1919 roku w rejonie Komańczy doszło do starć pomiędzy oddziałami polskimi a Łemkami o orientacji proukraińskiej.
    We wrześniu 1939 roku obrona terenu BN przypadła Armii Karpaty. Siły polskie liczyły ok. 12 tys. żołnierzy (17 batalionów piechoty), ale poczynając od 3 września Niemcy i sprzymierzone oddziały słowackie nacierając z terenu Słowacji szybko zaczeły wypierać oddziały polskie, 10 wrz. zajmując Sanok. Podczas okupacji BN znalazł się w granicach Generalnej Guberni. Od roku 1940 Niemcy zaczęli masową eksterminację ludności żydowskiej, oraz pacyfikacje wsi. W odpowiedzi na terror okupanta organizuje się podziemie, którego głównym zadaniem jest komunikacja ze Słowacją poprzez przełęcze górskie - szmuglowanie broni, pieniądzy, i przeprowadzanie ludzi. Organizacje podziemne prowadzą także działalność dywersyjną i sabotażową - na liniach kolejowych, w górnictwie naftowym. Największą aktywność ugrupowania AK wykazywały latem 1944 r., w ramach planu "Burza". We wrześniu 1944 roku Armia Czerwona i Korpus Czechosłowacki rozpoczęły operację, której celem było przetarcie drogi na południe przez Przełęcz Dukielską. Hitlerowcy dostrzegając duże strategiczne znaczenie tego obszaru ściągnęli tu znaczne siły i umocnili teren tworząc tzw. "Karpatenfestung" (twierdzę karpacką). Operacja preszowsko-dukielska rozpoczęła się 8 września. Najkrwawsze walki toczono o wzgórze Franków, oraz w okolicy Iwli i Głojców (tu miała miejsce bitwa pancerna o drogę Dukla-Żmigród; kotlinę w której rozegrała się bitwa nazwano "Doliną Śmierci"). Po zaciętych walkach opiero 6 pażdziernika opanowano Przełęcz Dukielską. W wyniku bitwy dukielskiej wojska radzieckie straciły ok. 70 tys. ludzi w tym 18 tys. zabitych, a Korpus Czechosłowacki ok. 6 tys. żołnierzy (40% stanu osobowego). Hitlerowcy ponieśli straty sięgające 52 tys. zabitych i rannych. W wyniku działań zostały prawie zupełnie zniszczone Jasło, Frysztak, Nowy Żmigród i wiele wsi. Całkowite wycofanie wojsk niemieckich z BN nastąpiło w styczniu 1945 r., w wyniku kolejnej ofensywy Armii Czerwonej.
    Po ustąpieniu frontu z terenów BN swoją działalność nasiliła Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), która była zbrojnym ramieniem radykalnych frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Dysponując dużą swobodą działania (gdyż siły bezpieczeństwa zajęte były likwidacją polskiego "reakcyjnego podziemia") opanowała znaczną część obszaru BN i podejmowała akcje wymierzone przeciw cywilnej ludności polskiej zamieszkującej te tereny, oraz prowadziła działalność dywersyjną. Od lipca 1945 r. zaczęto kierować w Beskidy oddziały LWP. Na wiosnę 1947 r. wojsko, SB i MO rozpoczęły akcje "Wisła" która polegała na przymusowym przesiedlaniu zamieszkującej te tereny ludności łemkowskiej na ziemie odzyskane, oraz miała za zadanie ostateczną likwidację UPA. Propaganda komunistyczna jako główny powód wysiedleń podawała wspieranie przez luność łemkowską działalności UPA. Jako waży powód podawano też zastrzelenie przez UPA gen. Świerczewskiego (wiceministra obrony narodowej), który zginął w BN w niewyjaśnionych okolicznościach w marcu 1947 r. Niedobitki UPA przetrwały w niedostępnych zakątkach gór do 1949 r.
Po 1956 roku część rdzennej ludności łemkowskiej powróciła w Beskid Niski.
    Po wojnie miała miejsce odbudowa miast i wsi po zniszczeniach wojennych, oraz nastąpił rozwój przemysłowy regionu. Obecnie główny nacisk kładzie się na rozwój turystyki, która ma się stać głównym źródłem dochodów tutejszej ludności.